100 jaar Fidel Castro

Katrien Demuynck neemt u mee doorheen het leven en werk van Kd Fidel Castro.

Fidel Castro wordt vaak herinnerd als een van de meest iconische leiders van de 20e eeuw. Ondanks de niet-aflatende pogingen van Washington om hem omver te werpen en zelfs te vermoorden, zette Fidel zijn leiderschap voort en ontwikkelde hij de Cubaanse Revolutie, die begon in 1959 na de omverwerping van Fulgencio Batista.

Er is veel geschreven over zijn reflecties op de ontwikkeling van de revolutionaire strijd in de tweede helft van de 20e eeuw, zijn emblematische toespraken en zijn universele visie die het beste van het leninistische pragmatisme combineerde met de scherpte van antikoloniaal kritisch denken. Maar Fidels visie op de toekomst van de mensheid tijdens zijn laatste levensjaren — een activiteit die vele uren lezen en schrijven vergde — wordt vaak over het hoofd gezien.

Fidel trad in 2008 af als president van Cuba, met als doel ervoor te zorgen dat de overgang naar een andere leider het voortbestaan van de Cubaanse Revolutie niet in gevaar zou brengen; velen geloofden dat de regering van de Communistische Partij van Cuba zou instorten na zijn dood.

En hoewel velen zeiden dat Fidel het land bleef leiden na zijn aftreden, is de waarheid dat zijn productie van essays en artikelen exponentieel toenam. Buitenlands beleid, ecologie, staatsgrepen en zelfs beschouwingen over honkbal en sport waren onderwerpen die Castro behandelde in zijn overvloedige geschreven werk, dat meestal werd gepubliceerd in Cubaanse en internationale kranten.

Het recht om te leven
Fidel benadrukte dat als mensen zouden doorgaan op het pad van het wilde kapitalisme, zij het einde van hun eigen bestaan zouden veroorzaken. Voor Fidel was klimaatverandering niet alleen een verandering van bepaalde milieufactoren, maar ook de vernietiging van het menselijk bestaan:

“De strijd voortzetten en op alle bijeenkomsten, vooral die in Bonn en Mexico, het recht van de mensheid om te bestaan opeisen… is naar onze mening de enige weg vooruit.”

Hier nam Fidel afstand van elke kortetermijnideologische strijd om een langetermijnvisie te omarmen, volgens welke de mensheid er niet in was geslaagd een erfgoed van miljarden jaren op de juiste wijze te beheren sinds haar ontstaan op aarde:

“[Mensen] profiteren van een fantastisch erfgoed van 4 miljard jaar dat door de aarde wordt geboden… Ze zijn slechts 200.000 jaar oud, maar hebben al het gezicht van de wereld veranderd.”

Daarnaast vond hij elke vorm van militaire uitgaven totaal ongepast gezien de onverbiddelijke nadering van het einde van de mensheid.

“De wereld lijdt tegelijkertijd onder de gevolgen van klimaatverandering;… een oorlog was op dit moment het meest ongepaste wat kon gebeuren.”

Het nucleaire gevaar
Weinig mensen wisten meer over een bijna-ontstane nucleaire oorlog dan Fidel Castro. Tijdens de Cubacrisis stond de wereld op de rand van zelfvernietiging. Deze zorg liet Castro nooit los, wanneer hij waarschuwde voor het bloedbad dat jaren later in Palestina zou plaatsvinden:

“Zodra de oorlogsschepen van de Verenigde Staten en Israël hun posities innemen… zal de verschrikkelijke oorlog beginnen.”

Bovendien begreep hij duidelijk dat een grootschalige oorlog, vooral een nucleaire, de machtsverhoudingen tussen sociale klassen niet zou veranderen. Hij waarschuwde dat na zo’n oorlog slechts “het beheer van goederen en diensten” zou overblijven — uitgevoerd door dezelfde elites die nu bestaan.

Imperialisme als methode van onderdrukking
Fidel liet nooit het idee los dat imperialisme de meest verfijnde methode van het kapitalistische systeem bleef om waarde te onttrekken en de volkeren van de Derde Wereld te onderwerpen. Militaristisch beleid, de essentie van het imperialisme, kon zijn ontwikkeling nooit opgeven, zelfs niet ten koste van andere, dringender behoeften.

Hij benadrukte dat in 2008 42% van de mondiale uitgaven werd besteed aan militaire uitgaven:

“Terwijl 1,5 biljoen dollar wordt uitgegeven aan defensie, bereikt het aantal hongerigen in de wereld 1 miljard.”

Deze ongelijkheid was geen toeval, maar een strategie van de grootmachten, onder het voorwendsel van defensiesamenwerking, om economische programma’s en projecten op te leggen die landen in de Derde Wereld verder onteigenden. Zo bekritiseerde hij openlijk het buitenlandse beleid van Obama voor Latijns-Amerika als een truc om de Amazone te controleren.

Wetenschap en technologie
Fidels marxisme kon de indrukwekkende technologische transformatie in de eerste decennia van de 21e eeuw niet negeren. Zijn reflecties richtten zich vaak op het gebruik dat transnationale bedrijven maakten, en zouden kunnen maken, van technologie in de productiesector.

“Als robots in handen van transnationale ondernemingen imperialistische soldaten kunnen vervangen in veroveringsoorlogen… [kunnen ze] de wereld overspoelen met robots die miljoenen arbeiders verdringen.”

Zo kondigde Fidel een nieuw proces van arbeidsonteigening aan, vergelijkbaar met dat van de koopmansburgerij aan het begin van de moderne tijd.

Organisatie en hoop
Technologie, klimaatverandering, imperialisme — deze thema’s kunnen een indruk wekken van ongebreideld pessimisme. Maar dat zou misleidend zijn. Hoewel Fidels laatste overpeinzingen vol voorzichtigheid en bezorgdheid waren, mogen ze niet worden verward met een afwijzing van de collectieve strijd.

Castro’s laatste teksten riepen altijd op tot organisatie, tot het niet opgeven van wilskracht, tot het blijven nadenken en werken aan een andere toekomst, een toekomst die niet overgeleverd is aan de bevelen van enkelen.

Kortom, zoals Romain Rolland stelde en Gramsci populariseerde, wist Fidel zijn denken perfect te laten aansluiten bij de maxime:

“Pessimisme van het verstand, optimisme van de wil.”

Locatie
Peperfabriek - lokaal M2.4
Breughelstraat 31
2018 2018 Antwerpen

Praktische informatie
Iedereen is van harte welkom
Deelname is gratis

Afbeelding van hafteh7 via Pixabay